Choroby reumatyczne to szeroka grupa ponad 100 schorzeń układu ruchu i tkanki łącznej. Mogą dotyczyć stawów, mięśni, ścięgien, kości i narządów wewnętrznych. Wiele z nich ma podłoże autoimmunologiczne – układ odpornościowy atakuje własne tkanki.

Do najczęstszych chorób reumatycznych, z którymi pacjenci trafiają do nas po konsultacji z reumatologiem ze Szpitala im. Wł. Biegańskiego w Częstochowie, należą:

  • Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – symetryczne zapalenie stawów rąk i stóp, sztywność poranna ponad 1 h
  • Choroba zwyrodnieniowa stawów (OA) – degeneracja chrząstki, ból przy ruchu, trzeszczenie stawów
  • Łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS) – zapalenie stawów współistniejące z łuszczycą skóry
  • Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) – ból krzyża i bioder, stopniowa utrata ruchomości kręgosłupa
  • Dna moczanowa – napadowy ból stawów (najczęściej palucha) przy podwyższonym stężeniu kwasu moczowego
  • Fibromialgia – rozlany ból mięśniowo-szkieletowy, zmęczenie, zaburzenia snu
  • Zespół Sjögrena – suche oczy i usta, bóle stawów
Choroby reumatyczne obejmują wiele różnych rozpoznań i wymagają prowadzenia lekarskiego. Fizjoterapia może wspierać aktywność, sprawność i radzenie sobie z objawami, ale nie zastępuje diagnostyki ani leczenia reumatologicznego.

Fizjoterapia nie leczy przyczyny chorób reumatycznych (to zadanie reumatologa i farmakologii), ale jest niezbędnym uzupełnieniem leczenia. Jej cele to:

1

Zmniejszenie bólu i stanu zapalnego

Fizjoterapia może wspierać kontrolę bólu, sztywności i sprawności. Metody fizykalne, w tym radiofrekwencja, są jedynie dodatkiem i nie zastępują leczenia prowadzonego przez reumatologa.

2

Utrzymanie i poprawa zakresu ruchu

Terapia manualna (techniki Cyriaxa, Mulligana, Kaltenborn-Evjenth) przywraca ruchomość stawów i redukuje przykurcze. Regularne ćwiczenia zapobiegają sztywności.

3

Wzmacnianie mięśni stabilizujących stawy

Ćwiczenia siłowe i wydolnościowe dobieramy do aktywności choroby, bólu i sprawności. Ich celem jest podtrzymanie funkcji, a nie obietnica zatrzymania zmian strukturalnych.

4

Edukacja i profilaktyka

Uczymy ergonomii, ochrony stawów w codziennych czynnościach i ćwiczeń domowych, które pacjent wykonuje samodzielnie między sesjami.

Radiofrekwencję 448 kHz traktujemy jako możliwe uzupełnienie programu, a nie leczenie przyczynowe choroby reumatycznej. Przeglądy diatermii wskazują na niejednorodne wyniki i niską lub bardzo niską pewność dowodów w wielu porównaniach.

  • nie zastępuje leków modyfikujących przebieg choroby ani kontroli reumatologicznej,
  • nie podajemy gwarantowanych efektów przeciwzapalnych ani czasu poprawy,
  • w aktywnym zaostrzeniu decyzję podejmujemy ostrożnie, po uwzględnieniu zaleceń lekarza,
  • najważniejszym elementem fizjoterapii pozostają bezpieczny ruch, ćwiczenia i edukacja.
Przegląd systematyczny diatermii elektromagnetycznej wykazał wyniki kontrowersyjne, a pewność dowodów dla głównych efektów oceniono jako niską lub bardzo niską. Zobacz źródło.

Choroby reumatyczne nie wykluczają terapii manualnej – wręcz przeciwnie, dobrana indywidualnie terapia manualna jest kluczowa dla zachowania ruchomości. Stosujemy:

  • Techniki Cyriaxa – głęboki masaż poprzeczny ścięgien i więzadeł, diagnostyka funkcjonalna
  • Mobilizacje według Mulligana – bezbolesne mobilizacje z ruchem, szybkie odczuwalne zmniejszenie bólu
  • Terapię Kaltenborn-Evjenth – precyzyjne trakcje i ślizgi stawowe
  • PNF – proprioceptywne torowanie nerwowo-mięśniowe, wzmacnianie wzorców ruchowych
  • Techniki Bobath – przy współistniejących zaburzeniach neurologicznych
Ważne: Gorący, wyraźnie obrzęknięty staw, gorączka lub szybkie nasilenie objawów wymagają kontaktu z lekarzem. W aktywnym zaostrzeniu ograniczamy intensywne bodźce i postępujemy zgodnie z zaleceniami reumatologa.

Pierwsza wizyta to szczegółowy wywiad i ocena funkcjonalna. Sprawdzamy zakres ruchu stawów, siłę mięśni, wzorce ruchowe i analizujemy dokumentację medyczną. Następnie ustalamy indywidualny plan terapii.

Typowy program w remisji: 2 wizyty tygodniowo przez 4–6 tygodni, następnie wizyty podtrzymujące co 2–4 tygodnie. Każda sesja łączy INDIBA® z terapią manualną i ćwiczeniami.

Ściśle współpracujemy z reumatologiem – po serii zabiegów możemy przesłać krótkie podsumowanie do lekarza prowadzącego (za zgodą pacjenta).

Kiedy podejrzewać chorobę reumatyczną

Część objawów ze strony stawów i mięśni to przejściowe przeciążenia, które dobrze reagują na fizjoterapię. Są jednak sygnały, przy których warto najpierw skonsultować się z reumatologiem, zanim rozpocznie się rehabilitację – mogą wskazywać na chorobę o podłożu zapalnym lub autoimmunologicznym, wymagającą diagnostyki i leczenia farmakologicznego:

Sztywność poranna stawów trwająca dłużej niż godzinę – typowa dla zapalnych chorób reumatycznych (np. RZS), w odróżnieniu od sztywności mechanicznej, która ustępuje po kilku-kilkunastu minutach.
Symetryczny obrzęk i ból małych stawów rąk i stóp (nadgarstki, stawy śródręczno-paliczkowe, śródstopno-paliczkowe), utrzymujący się powyżej 6 tygodni.
Łuszczyca skóry lub zmiany paznokci współistniejące z bólem stawów – mogą wskazywać na łuszczycowe zapalenie stawów.
Przewlekły ból krzyża i pośladków u osoby przed 45. rokiem życia, nasilający się w nocy i w spoczynku, ustępujący przy ruchu – możliwy objaw spondyloartropatii (np. ZZSK).
Napadowy, bardzo silny ból i zaczerwienienie pojedynczego stawu (klasycznie palucha) – charakterystyczne dla dny moczanowej.
Rozlany ból mięśniowo-stawowy z przewlekłym zmęczeniem i zaburzeniami snu, bez widocznego obrzęku stawów – możliwy obraz fibromialgii, wymagający różnicowania.
Bóle stawów współistniejące z suchością oczu i ust, gorączką niejasnego pochodzenia lub charakterystyczną wysypką – mogą wskazywać na chorobę autoimmunologiczną (zespół Sjögrena, toczeń) wymagającą diagnostyki reumatologicznej.

Kiedy fizjoterapia nie wystarczy – objawy zaostrzenia wymagające pilnej konsultacji

Jeśli leczysz się już z powodu choroby reumatycznej, są sytuacje, w których fizjoterapia nie jest właściwym pierwszym krokiem – potrzebna jest ocena lekarska, czasem pilna:

Nagły, silny obrzęk i zaczerwienienie stawu połączone z gorączką – mogą wskazywać na infekcję stawu (septyczne zapalenie), stan wymagający natychmiastowej interwencji medycznej.
Wyraźne nasilenie aktywności choroby – narastający obrzęk wielu stawów, gorączka, silny ból spoczynkowy niereagujący na dotychczasowe leczenie.
Nowe objawy ogólnoustrojowe: duszność, ból w klatce piersiowej, silne nocne poty, niewyjaśniony spadek masy ciała – mogą sygnalizować powikłania narządowe choroby reumatycznej.
Drętwienie, postępujące osłabienie siły mięśniowej lub zaburzenia czucia – mogą wskazywać na zajęcie struktur nerwowych wymagające pilnej diagnostyki przed podjęciem terapii manualnej.
Nowy, silny ból głowy w okolicy skroni z zaburzeniami widzenia (zwłaszcza u osób powyżej 50. roku życia) – możliwe olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic, stan wymagający pilnego leczenia.

Powyższe informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej ani samodzielnej diagnozy. W razie wątpliwości skonsultuj objawy z lekarzem rodzinnym lub reumatologiem, a w sytuacjach nagłych zgłoś się na SOR.

W nagłych przypadkach zagrożenia życia dzwoń pod numer alarmowy 112.